Της Αφροδίτης Γιώτα

«Κατά τη διάρκεια δημιουργίας της ταινίας “Άμνετ”, συνειδητοποίησε (ο Πολ Μέσκαλ) ότι το πιο σημαντικό του να είναι κάποιος καλλιτέχνης είναι να μαθαίνει κανείς να είναι αρκετά ευάλωτος, έτσι ώστε να επιτρέπει στους άλλους να δουν ποιος πραγματικά είναι και όχι ποιος θα έπρεπε να είναι. Ως καλλιτέχνες, οφείλουμε να δίνουμε στον κόσμο τον εαυτό μας ολοκληρωτικά, ακόμη και κομμάτια μας για τα οποία ντρεπόμαστε ή φοβόμαστε, επειδή τα θεωρούμε ατελή, έτσι ώστε τα άτομα στα οποία απευθυνόμαστε να βλέπουν πραγματικά τον εαυτό τους και να τον αποδέχονται ουσιαστικά για αυτό που είναι». Απόσπασμα από την ομιλία της σκηνοθέτριας της ταινίας «Άμνετ» μετά την παραλαβή του βραβείου για την καλύτερη φωτογραφία στα βραβεία Golden Globes. Η Κλόι Ζάο δημιούργησε μια ταινία που έχει στο επίκεντρό της ακριβώς αυτό, την ευαλωτότητά μας, τη διαχείρισή της, την απώλεια ως πραγματικότητα και ως αφορμή για καλλιτεχνική έκφραση.

Η ταινία αποτελεί την κινηματογραφική μεταφορά του ομώνυμου μυθιστορήματος «Άμνετ» της Μάγκι Ο’ Φάρελ, ενώ η σκηνοθεσία και το σενάριο κατά το ήμισυ φέρει τη ματιά και την υπογραφή της Κλόι Ζάο. Η ιστορία ξεκινά από τη γνωριμία της Άγκνες Χάθαγουεϊ, μιας νεαρής κοπέλας που ζει στο Στράτφορντ, ασχολείται με φυτικά φάρμακα και του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, ο οποίος εργάζεται ως δάσκαλος σε μια προσπάθεια να βοηθήσει την οικογένειά του και πιο συγκεκριμένα τον πατέρα του να αποπληρώσει τα χρέη του. Η Άγκνες σε μια καθημερινή της ενασχόληση, εκπαιδεύοντας ένα γεράκι, τραβάει την προσοχή του Ουίλλιαμ, ο οποίος την ακολουθεί, με τη χημεία των χαρακτήρων να είναι ακαριαία. Η σχέση τους εξελίσσεται και η Άγκνες μένει έγκυος με αποτέλεσμα η οικογένειά της να την εγκαταλείψει και εκείνη να αναζητήσει βοήθεια από την οικογένεια του Ουίλλιαμ. Το ζευγάρι μένει μαζί, ωστόσο ο Ουίλλιαμ, δεν μπορεί να συνεχίσει να δουλεύει σε χειρωνακτικές δουλειές, κάτι που προκαλεί την οργή και τη βίαιη έκρηξη του πατέρα του προς τον ίδιο. Η Άγκνες, βλέποντας τον Ουίλλιαμ να υποφέρει, να γράφει μανιωδώς θεατρικά έργα, τον παρακινεί να μετακομίσει στο Λονδίνο, έτσι ώστε να μπορέσει να ασχοληθεί με το θέατρο. Στο μεταξύ η Άγκνες, έχοντας ήδη γεννήσει το πρώτο της παιδί, τη Σουζάνα, μένει πίσω αναλαμβάνοντας όλα τα βάρη της οικογενειακής ζωής, στηρίζοντας παράλληλα τον άντρα της που τους επισκέπτεται κατά διαστήματα, ενώ παράλληλα μένει ξανά έγκυος. Η δεύτερη γέννα της σημαδεύεται από μια παρ’ ολίγον τραγωδία, καθώς το ένα από τα 2 παιδιά που φέρει στον κόσμο, γεννιέται νεκρό, με την Άγκνες να μην θέλει να αποδεχτεί το γεγονός. Μετά από μια κραυγή και μια οδυνηρή αποτύπωση της τραγικής πραγματικότητας, το παιδί σαν από θαύμα, κλαίει και «ξυπνάει» από τον θάνατο. Τα δύο παιδιά μεγαλώνουν και η οικογενειακή ζωή συνεχίζεται με όρους ευτυχίας και κανονικότητας. Σε μια από τις επισκέψεις του Ουίλλιαμ, αναδεικνύεται το ιδιαίτερο δέσιμο που υπάρχει ανάμεσα στον ίδιο και τον γιο του Άμνετ, με τον ίδιο να ονειρεύεται να παίξει σε κάποια από τις θεατρικές παραστάσεις του πατέρα του. Η Άγκνες, διαβάζοντας το μέλλον του Άμνετ, του επιβεβαιώνει ότι το όνειρό του θα πραγματοποιηθεί.

Τις στιγμές της οικογενειακής ευτυχίας και γαλήνης διαδέχονται οι σκοτεινές μέρες, όταν η δίδυμη αδερφή του Άμνετ, Τζούντιθ, αρρωσταίνει βαριά, καθώς προσβάλλεται με την ασθένεια της εποχής, την πανώλη. Η Τζούντιθ μετά από αρκετές μέρες αγωνίας και πόνου για την οικογένεια, αναρρώνει, ωστόσο σε μια αιφνίδια τροπή της μοίρας, ο Άμνετ κολλάει και εκείνος πανώλη και πεθαίνει. Η οικογενειακή ισορροπία ανατρέπεται για πάντα, με την Άγκνες να πενθεί με ασύλληπτο υποκριτικά τρόπο, ενώ ο Ουίλλιαμ επιστρέφοντας στο σπίτι του, αντικρίζει το νεκρό σώμα του παιδιού του και έρχεται αντιμέτωπος με την Άγκνες που τον κατηγορεί όχι μόνο για την απουσία του αλλά και για το ότι δεν αποχαιρέτησε τον γιο του λίγο πριν τον αναπάντεχο θάνατό του. Η σχέση του ζευγαριού αλλάζει ουσιωδώς, με την Άγκνες να πενθεί καθημερινά και να απομακρύνεται συναισθηματικά όλο και περισσότερο από τον Ουίλλιαμ. Ο Ουίλλιαμ, όταν επιστρέφει στο σπίτι του, δεν δείχνει κανένα σημάδι πένθους σε αντίθεση με όταν βρίσκεται στο Λονδίνο και προετοιμάζει τις θεατρικές του παραστάσεις, όπου η επαγγελματική και καλλιτεχνική του διαστροφή συναντά την απώλεια, την τέχνη και τα θεμελιώδη ερωτήματα στη ζωή. Σε μια κατάσταση βαθιάς περισυλλογής, ο Ουίλλιαμ φτάνει στο χείλος ενός γκρεμού, κυριολεκτικού και μεταφορικού, και διερωτάται: «Να ζει κανείς ή να μην ζει; Αυτό είναι το ερώτημα». Η Άγκνες μαθαίνει για τη θεατρική παράσταση με όνομα «Άμνετ» που ετοιμάζει ο σύζυγός της και αποφασίζει να πάει μαζί με τον αδελφό της να τη δει στο Λονδίνο.

Η παράσταση είναι η τελευταία και πιο ουσιαστική πράξη του δράματος, με την Άγκνες να συνειδητοποιεί ότι το θεατρικό αυτό έργο είναι αφιερωμένο στον νεκρό γιο της, Άμνετ. Έκπληκτη βλέπει τον σύζυγό της να παίζει στην παράσταση, να αποχαιρετά με ειλικρινή, σπαρακτικό και συναισθηματικά γενναιόδωρο τρόπο τον τόσο άδικα χαμένο γιο του, να κάνει δηλαδή ότι δεν πρόλαβε να κάνει στην πραγματική ζωή, ενώ βλέπει θεατρικά δοσμένες τις πιο ευτυχισμένες στιγμές που έζησε ο σύντροφός της με το παιδί του. Η Άγκνες βλέπει επί σκηνής τον γιο της, ξεσπά σε κλάματα και συνδέεται μέσω της ίδιας της εμπειρίας του θεάτρου με το υπόλοιπο κοινό που φαίνεται να συμμετέχει και ενώνεται μέσα από το βίωμα αυτό. Η αριστουργηματική αυτή σκηνή ντύνεται μουσικά με την κορυφαία μουσική του Max Richter (“On The Nature of Daylight”), μια μουσική που σε συνδυασμό με την ένταση και τη δραματικότητα της σκηνής παρασύρουν τον θεατή σε μια παραλυτική συγκίνηση.

Ο «Άμνετ» είναι μια ωδή στην τέχνη, ως ανάγκη και ως έκφραση των πιο πολύπλοκων συναισθημάτων και πραγματικοτήτων που βιώνουμε στη ζωή. Στην ταινία, 7η τέχνη και θέατρο συναντιούνται για να εκφράσουν και να συμβάλλουν στη διαχείριση του πόνου, της απώλειας, της συγκινησιακής φόρτισης και να δώσουν απαντήσεις σε ερωτήματα που θέτει η ζωή και που συχνά αφήνει αναπάντητα. Οι συναισθηματικές κορυφώσεις, οι κραυγές πόνου, η ευαλωτότητα των πρωταγωνιστών, οι αποστομωτικές ερμηνείες των Τζέσι Μπάκλεϊ και Πολ Μέσκαλ και η αδιαμφισβήτητη μεταξύ τους χημεία, η σκηνοθετική ματιά της Κλόι Ζάο, συνθέτουν ένα απόλυτο κινηματογραφικό σκηνικό που δεν εκβιάζει το συναίσθημα αλλά το προκαλεί σαν φυσικό επακόλουθο. Ο «Άμνετ» σε παίρνει από το χέρι, σε καθοδηγεί στον μαγικό κόσμο του σινεμά, σε συγκινεί και στο τέλος σε εξαγνίζει συναισθηματικά, παρέχοντάς σου τον τρόπο να δώσεις μέσω της τέχνης τις απαντήσεις που εσύ αναζητάς στη ζωή.

Επιμέλεια κειμένου: Βάσω Τσακάλου