Το «Cleansed» δεν είναι μια παράσταση που παρακολουθείς. Είναι μια εμπειρία που σε παρακολουθεί εκείνη. Σε βρίσκει καθισμένο στο σκοτάδι, σε κοιτάζει χωρίς βλέφαρα και αρχίζει να σε ξεγυμνώνει αργά, μεθοδικά, σχεδόν τρυφερά. Στη σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά, το έργο της Σάρα Κέιν μετατρέπεται σε μια τελετουργία βίας και αγάπης, όπου το σώμα γίνεται πεδίο μάχης και η ψυχή ένα έγκλημα χωρίς τιμωρία.

Η πλοκή του «Cleansed» δεν ξεδιπλώνεται γραμμικά· σπαράζει. Σε έναν χώρο που θυμίζει ίδρυμα, φυλακή, πανεπιστήμιο ή στρατόπεδο –ίσως όλα μαζί– πρόσωπα ακρωτηριάζονται, ερωτεύονται, τιμωρούνται, εξαφανίζονται και επανεμφανίζονται. Ο Γκράχαμ πεθαίνει από υπερβολική δόση, αλλά η παρουσία του στοιχειώνει τον χώρο. Η Γκρέις αναζητά τον αδελφό της και, στην πορεία, χάνει το φύλο, το σώμα και την ταυτότητά της. Ο Καρλ και ο Ροντ ερωτεύονται σε έναν κόσμο που τιμωρεί τον έρωτα ως παρέκκλιση. Ο Τίνκερ, ο γιατρός-δήμιος, δεν είναι απλώς ένας σαδιστής· είναι ο μηχανισμός του συστήματος που επιβάλλει «κάθαρση» μέσα από τον πόνο.

Αν υπάρχει πλοκή, είναι αυτή: Η αγάπη δοκιμάζεται μέχρι να γίνει σάρκα που αιμορραγεί. Και αν αντέξει, τότε ίσως αξίζει να υπάρξει.

Το «Cleansed» μιλά για την κοινωνία που ζούμε, αλλά χωρίς να την κατονομάζει. Είναι μια αλληγορία για τον σύγχρονο δυτικό κόσμο, όπου η εξουσία δεν χρειάζεται πια να κρύβεται. Εδώ, το σώμα δεν ανήκει στο άτομο· ανήκει στο σύστημα που το εκπαιδεύει, το πειθαρχεί και, όταν χρειαστεί, το ακρωτηριάζει. Η βία δεν είναι τυχαία· είναι παιδαγωγική. Είναι η βία που «διορθώνει» το διαφορετικό, που προσπαθεί να καθαρίσει τον άνθρωπο από την επιθυμία του.

Ο έρωτας στην παράσταση δεν είναι ρομαντικός. Είναι επικίνδυνος. Είναι πολιτική πράξη. Στον κόσμο του «Cleansed», το να αγαπάς κάποιον του ίδιου φύλου, το να επιμένεις να είσαι ο εαυτός σου, το να αρνείσαι να συμμορφωθείς, ισοδυναμεί με θανατική καταδίκη. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η αιχμηρή κοινωνική κριτική του έργου: Η κοινωνία δεν αντέχει την αγάπη, όταν αυτή δεν υπακούει σε κανόνες. Τη θέλει ελεγχόμενη, αναπαραγωγική, ακίνδυνη.

Η σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά δεν προσπαθεί να «μαλακώσει» αυτήν τη σκληρότητα. Αντίθετα, τη βυθίζει στο σκοτάδι μέχρι να γίνει σχεδόν ποιητική. Ο χώρος λειτουργεί σαν ψυχρός θάλαμος βασανιστηρίων, ένα τοπίο αποστειρωμένο από συναίσθημα, όπου κάθε κραυγή αντηχεί περισσότερο. Το σκηνικό δεν υπηρετεί την αφήγηση· την απειλεί. Είναι ένας τόπος, όπου τίποτα δεν είναι ασφαλές, ούτε καν το βλέμμα του θεατή.

Ο Καραντζάς σκηνοθετεί με ακρίβεια χειρουργού και την ίδια στιγμή με αγριότητα ποιητή. Δεν φοβάται τη σιωπή, ούτε την υπερβολή. Αφήνει τις εικόνες να μιλήσουν, να προκαλέσουν, να πληγώσουν. Το σώμα των ηθοποιών γίνεται φορέας νοήματος: Ακρωτηριασμένο, εκτεθειμένο, ευάλωτο. Δεν υπάρχει εδώ χώρος για συναισθηματισμούς. Υπάρχει μόνο η ωμή σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία και την εξουσία.

Σε κοινωνικό επίπεδο, το «Cleansed» μιλά για τον έλεγχο των σωμάτων, για την παθολογικοποίηση της διαφορετικότητας, για τη βία που ασκείται στο όνομα της «κανονικότητας». Μιλά για τα ιδρύματα που υποτίθεται ότι θεραπεύουν, αλλά στην πραγματικότητα καταστρέφουν. Για τις κοινωνίες που βαφτίζουν την καταστολή «πρόοδο». Για τον τρόπο που ο άνθρωπος μετατρέπεται σε αντικείμενο προς διόρθωση.

Και όμως, μέσα σε όλη αυτήν τη βαρβαρότητα, η παράσταση δεν είναι μηδενιστική. Υπάρχει κάτι που επιμένει. Κάτι που δεν πεθαίνει, όσο κι αν ακρωτηριαστεί. Η αγάπη, στο  «Cleansed», δεν εξιδανικεύεται. Υποφέρει. Αλλά δεν υποχωρεί. Και αυτή η επιμονή είναι ίσως η πιο ριζοσπαστική πράξη της παράστασης.

Η καθαρή ματιά της Κέιν συναντά την πρωτοποριακή ματιά του Καραντζά και γεννά μια θεατρική εμπειρία που δεν ζητά να αρέσει. Ζητά να αντέξει. Να αντέξει ο θεατής να κοιτάξει αυτό που συνήθως αποφεύγει: Τη βία που συντηρεί την κανονικότητα, τον πόνο που κρύβεται πίσω από την τάξη, την αγάπη που επιβιώνει εκεί όπου όλα δείχνουν χαμένα.

Το «Cleansed» σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά δεν προσφέρει κάθαρση με την κλασική έννοια. Δεν φεύγεις ελαφρύτερος. Φεύγεις όμως πιο υποψιασμένος. Και ίσως αυτό να είναι το πιο «επικίνδυνο» και πολύτιμο πράγμα που μπορεί να κάνει το θέατρο σήμερα: Να σου θυμίσει ότι το σώμα σου είναι πολιτικό, ότι η αγάπη είναι πράξη αντίστασης και ότι καμία κοινωνία δεν είναι αθώα, όταν απαιτεί να «καθαριστείς» για να ανήκεις.

Επιμέλεια κειμένου: Βάσω Τσακάλου